Conservering

In musea bewaren we voorwerpen voor de eeuwigheid of in ieder geval zo lang mogelijk. Maar alles is onderhevig aan verval, dat is een natuurlijk proces. In musea proberen we dat proces te vertragen en de levensduur van de ons toevertrouwde objecten te verlengen. Die zorg voor de omgeving en de aandacht voor de omgevingsfactoren van de collectie noemen we conserverende handelingen. Deze handelingen kunnen onder andere bestaan uit het reguleren van het binnenklimaat door beheersapparatuur, het weren van stof en direct licht door objecten te verpakken of het beschermen tegen insecten en schimmels. Hier leest u er meer over.

DOWNLOAD

Maken van een behoudsplan

Het behoudsplan is bedoeld als een praktisch meerjarenplan voor behoudszaken in de breedste zin van het woord. Als basis worden metingen en gegevens gebruikt. Deze gegevens zijn terug te vinden in verschillende onderdelen van het plan. In hoofdstuk 1 staat algemene informatie, Hoofdstuk 2 gaat over preventieve conservering: hierbij gaat het om gegevens en metingen van de omgevingsomstandigheden en van de organisatie in uw museum van behoud in het algemeen, hoofdstuk 3 gaat over het opstellen van een behoudsplan voor ruimte/ behoudsplan depot: hierin zijn metingen en gegevens te vinden van een bepaalde ruimte. De gegevens uit deze onderdelen worden bijeengebracht in een lijst van actiepunten. Het Behoudsplan is bedoeld als werkplan voor behoud en beheer in het museum en kan gebruikt worden om het behoudsbeleid in de toekomst vast te leggen. Het plan is ‘nooit af’ en kan meegroeien met de mogelijkheden, problemen en wensen van het museum.

maken-van-een-behoudsplan-eg-2016

Klimaatwerk

De richtlijnen in deze publicatie sluiten aan bij de internationale tendens om geen vaste klimaatwaarden meer te hanteren, maar te kijken naar risico’s voor de collectie en daarbij de behoeften van collectie, gebouw en bezoeker op elkaar af te stemmen – meer maatwerk dus. Daarmee is klimaatbeheersing niet simpeler geworden. Maar in klimaatwerk wordt achtergrondinformatie gegeven en worden stappen beschreven om gefundeerde beslissingen te kunnen nemen over het gewenste museale binnenklimaat. Het ICN legt hierin de nieuwste inzichten voor. Klimaatwerk te bestellen via Amsterdam University Press.

Instructiefilm tips voor het omgaan met een thermohygrograaf: regenereren en kalibreren

Instructiefilm tips voor het conserveren van museumobjecten: het schoonmaken van museumobjecten

Instructiefilm tips voor het conserveren van museumobjecten: omgaan met textiel

Meten van het binnenklimaat. Waarom, waar?

Deze informatiebrochure is ontwikkeld voor collectiebeheerders van erfgoedinstellingen die verantwoordelijk zijn voor of interesse hebben in het binnenklimaat. Met deze brochure hoopt het Klimaatnetwerk inzicht te geven in verschillende aspecten van het meten van het binnenklimaat. De brochure sluit aan bij de publicatie ‘Klimaatwerk’ waarin aan de hand van vier stappen een besluitvormingstraject wordt uitgewerkt om te komen tot een verantwoord binnenklimaat.

Meten van het binnenklimaat waarom en waar, ICN, 2010


Dataloggers

Een datalogger meet de temperatuur en relatieve luchtvochtigheid in een ruimte.
De meeste collectiebeheerders willen dataloggers gebruiken om het binnenklimaat te
controleren. Van de meetresultaten willen zij kunnen aflezen of hun collectie onder verantwoorde omstandigheden getoond of bewaard wordt. Maar iedere ruimte en iedere collectie is weer anders en niet alle dataloggers zijn gelijk. In deze publicatie vindt u duidelijke uitleg over het gebruik van dataloggers. Sommige modellen die hierin staan zijn niet meer leverbaar, de leveranciers kunnen u vertellen welke modellen momenteel leverbaar zijn.

Dataloggers, ICN en RDMZ, 2003

Meten is weten

In deze publicatie leest u meer over het gebruik van de thermohygrograaf, de apparatuur die relatieve vochtigheid en temperatuur meet. U leest hier over ingebruikname van een thermohygrograaf, gebruik en onderhoud. Middels een duidelijke illustratie worden de verschillende onderdelen van een thermohygrograaf benoemd, zodat deze apparaten voor u geen mysterie (meer) zijn.

Meten is weten, LCM, 1991

Digitaal handboek collectie-risicomanagement

In dit digitale handboek collectie-risicomanagement, dat het eindproduct is van het programma CRM, komen methodiek, tools, casestudy’s en kennis bij elkaar, vergezeld van een digitaal werkboek waarmee u een eigen risicoanalyse kan uitvoeren. Dit vormt het startpunt voor het beheersen van risico’s. Collectiebeheerders worden hiermee geholpen bij het behoud van de kwaliteit van hun collecties en het bereiken van verantwoorde toegankelijkheid nu en in de toekomst. De applicatie installeert zichzelf met Adobe AIR, dat moet eerst zijn geïnstalleerd.

Behoud van binnen

De website Behoud van binnen geeft praktische informatie over het behoud en beheer van interieurs. U vindt hier handige checklists, publicaties, filmmateriaal en nuttige adressen. Op deze site kunt u bovendien kennis en foto’s met anderen delen, en vragen stellen. Ook kunt u hier de gelijknamige publicatie Behoud van binnen bestellen.



Depotwijzer

Op de website depotwijzer vindt u een aanbod van relevante expertise, up-to-date informatie en praktische tips voor een verantwoorde bewaring van erfgoed in depot.

Verzekerde bewaring

VerzekerDe Bewaring is een praktijkgericht instrument over de basiselementen van preventieve conservering. Als bewaarder en beheerder van erfgoedcollecties biedt het u tal van nuttige tips en praktische richtlijnen. De website is de digitale omzetting van de gelijknamige losbladige publicatiereeks. Aan bod komen zowel de materiaaleigenschappen, de schadeoorzaken en –symptomen als de gewenste bewaaromgeving. U verneemt hoe u objecten kunt onderhouden, presenteren, manipuleren en opbergen.

Verlichting in musea en expositieruimten

Musea en andere collectiebeherende instellingen hebben als doelstelling om objecten te verzamelen, te bestuderen, beschikbaar te stellen aan derden, te tonen aan het publiek en ze zo goed mogelijk voor het nageslacht te bewaren. Twee onderdelen van deze doelstelling vormen de uitgangspunten voor dit praktijkdocument museumverlichting: het aan belangstellenden tonen van voorwerpen van culturele waarde, kunst, archeologie en architectuur uit verleden en heden in permanente of tijdelijke exposities, en het voor de toekomst bewaren van de collecties in een zo optimaal mogelijke staat.

Verlichting in musea en expositieruimten, ICN & NSVV, 2008

Lichtlijnen

De lichtlijnen gaan in op de relatie tussen belichting en schade met de vraag welke schade acceptabel is. Op basis van die twee gegevens kan een collectiebeherende instelling bepalen welke belichting een voorwerp mag hebben. Deze benadering sluit aan bij internationale ontwikkelingen en ze vormen geen radicale verandering ten opzichte van de tot nu toe gehanteerde richtlijnen; het is meer een verandering in benadering. Voor lichtgevoelig materiaal geldt onverminderd dat dit met een lage verlichtingssterkte en een beperkte belichtingsduur moet worden getoond. Maar wanneer de collectiebeherende instelling een standpunt heeft ingenomen over de acceptabele schade en wanneer men over harde gegevens beschikt over welke belichting schade zal veroorzaken, dan kan men een veel genuanceerdere beslissing nemen over de juiste verlichtingssterkte, belichtingsduur en lichtbron. Daarmee bieden de vernieuwde richtlijnen meer flexibiliteit in de omgang met belichting. Voor wie niet al te zeer in detail wil treden, bieden de algemene aanbevelingen nog altijd hetzelfde houvast als tot nu toe. Hoewel de vernieuwde richtlijnen een grotere flexibiliteit in belichting lijken te bieden, mogen ze niet worden gezien als een vrijbrief voor onbeperkte en felle verlichting.

Lichtlijnen, ICN, 2005

Tabel verlichtingsduur

De in dit document gebruikte terminologie en berekeningen worden nader toegelicht in het document ‘Lichtlijnen. Het beperken van lichtschade aan museale objecten’. In het document staan twee tabellen die berekenen hoeveel uur per jaar (links), dag per jaar (midden) en uur per dag (rechts) een voorwerp bij een in te vullen verlichtingssterkte belicht mag worden totdat 1 juist waarneembare verandering optreedt. De uitkomst geldt voor het aantal jaar binnen de gekozen periode. Dit document is bedoeld voor gebruik in combinatie met bovengenoemde lichtlijnen.

Tabel belichtingsduur, ICN, 2005

Elektrisch licht in historische interieurs

De gloeilamp is al meer dan 130 jaar van groot belang voor de interieurverlichting maar daar is nu een einde aan gekomen. Door het verbod op de productie van gloeilampen moet u andere lichtbronnen gaan gebruiken. Er zijn wel alternatieven maar die zijn niet in alle gevallen geschikt. Een historisch interieur bijvoorbeeld, vraagt om specifieke verlichting. Deze publicatie is de weerslag van onderzoek en jarenlange ervaring. Het biedt inzicht in de bestaande mogelijkheden en laat zien welke opties er zijn. Zodat u handvatten heeft bij de keuze voor nieuwe vormen van verlichting.

Elektrisch licht in historische interieurs, RGD, 2011

Plaagdieren: Herkenning, Preventie, Bestrijding

Plaagdieren -ook wel ongedierte genoemd- kunnen op verschillende manieren schade of overlast bezorgen: schade aan de collectie; vervuiling van collectie, gebouw en restaurantvoorraad; schade aan het gebouw en schade aan de gezondheid van medewerkers en bezoekers. Voldoende redenen om te zorgen dat plaagdieren in uw museum geen kans krijgen! Hoe u daarvoor kunt zorgen, leest u in deze syllabus.

Syllabus Plaagdieren, Gelders Erfgoed, 2006

Detectie van insecten

Insectenvallen zijn bedoeld om vast te stellen welke soorten insecten er in een ruimte aanwezig zijn en om een indicatie te geven van de hoeveelheid en de plaats waar ze zich in de ruimte bevinden. Door kleefvallen te plaatsen kan die informatie verzameld worden, zodat er tijdig maatregelen kunnen worden genomen tegen verdere aantasting. De val werkt dus indicatief, het is geen bestrijdingsmiddel voor aanwezige insecten, maar een detectiemiddel. De plakvallen zijn te bestellen via de webwinkel.

Gebruiksaanwijzing plak(delta)val, Gelders Erfgoed, 2010

Pluis in huis

Deze publicatie gaat over schimmels en vooral over het voorkomen ervan. Schimmels bestrijdt u het beste door een geïntegreerde bestrijding die uit vijf stappen bestaat die logisch op elkaar volgen: voorkomen, blokkeren, detecteren, beperken en bestrijden. Hoe u die vijf stappen in uw museum uit kunt voeren leest u hier.

Pluis in huis schimmels, ICN, 1999

Risicoanalyse in Ons’ Lieve Heer op Solder

In deze publicatie leest u over de integrale risicoanalyse die door ICN en de medewerkers van Ons’ Lieve Heer op Solder in 2003 is uitgevoerd. Alle mogelijke risico’s in en rond het museum zijn zo precies mogelijk in kaart gebracht. Het gebouw en de kunst (de roerende collectie) werden daarbij volledig doorgelicht. Een revolutie in Nederland museumland om een gebouw en collectie op zo’n manier te bekijken. De toegepaste methodiek is ook in uw museum bruikbaar.

Risicoanalyse in ons lieve heer op solder, 2010

Museummaterialen

Voor materialen zoals plakvallen, verpakkingsmaterialen en registratiemateriaal, verwijzen wij u naar de website van labshop.

Een compleet assortiment materialen voor het archiveren, restaureren en conserveren van de museale collectie, vindt u bij Jansen-Wijsmuller & Beuns.

CURSUS
Conservering

Het LCM heeft een gezamenlijk aanbod aan basiscursussen ontwikkeld, waarbij verschillende aspecten van het werken met collecties worden behandeld. Vaak is het in uw provincie mogelijk om op aanvraag de door u gewenste cursus te volgen. U kunt hiervoor contact met ons opnemen.

Cursussen Conservering

Workshop kunststof

Kunststof kom je tegenwoordig in bijna alle kunstcollecties tegen. In deze workshop komen de materiaaleigenschappen en schadeherkenning aan bod met in de middag een praktisch gedeelte. Kijk voor meer informatie en aanmelding op de website van Cultuurcollege.

Workshop glas, keramiek en aardewerk

In de workshop wordt het juiste beheer en de omgang met de materialen behandeld. U leert de materiaal eigenschappen en bedreigende risico’s kennen en de meest voorkomende schades te benoemen. In de middag is er een praktisch gedeelte. Kijk voor meer informatie en aanmelding op de website van Cultuurcollege.

Eendaagse cursus basis behoud en beheer

Tijdens deze cursus staan conservering en risicobeheer centraal. Maatregelen zoals het voorkomen van ongedierte maar ook het gebruik van duurzame materialen ter bescherming van de objecten komen aan de orde. Risicobeheer gaat niet alleen in op veiligheidsaspecten, maar ook herkennen en beoordelen van mogelijke collectiebedreigende risico’s. Kijk voor meer informatie en aanmelding op de website van Cultuurcollege.

Binnenklimaat in musea

In deze cursus leert u meer over het binnenklimaat in musea. Kijk voor meer informatie en aanmelding op de website van Cultuurcollege.

Cursussen conservering Helicon

Helicon biedt diverse cursussen aan op het gebied van conservering, zoals een 2 daagse cursus Art Handling, Klimaatmetingen uitvoeren en interpreteren, 2 daagse CHV cursus voor uitvoer, 3 daagse CHV-cursus voor beslissingsbevoegden en de 3 daagse cursus Verpakken en transport.
Voor meer informatie en om u op te geven.

MBO opleiding Collectiebeheer

Met een afgeronde MBO opleiding Collectiebeheer kun je als behoudsmedewerker aan slag in musea en andere instellingen waar cultureel erfgoed is verzameld en zorg je voor het beheer en behoud daarvan. De nieuwe opleiding Collectiebeheer is gebaseerd op het principe van werkend leren. Leerlingen zijn werkzaam in de praktijk en gaan een dag per week naar school.

IEMAND SPREKEN?
Neem contact op met een adviseur

De consulenten van het LCM helpen u graag persoonlijk verder. Afhankelijk van de provincie waar u zich bevindt vaak zelfs op kosten van de provincie! Neem contact op met uw dichtstbijzijnde consulent over de mogelijkheden.

Erfgoed Gelderland
Ingrid Gerritsen (Adviseur Conservering)
(werkdagen ma, di, wo-mid en do)
T 026 35 21 689
E collectiewacht@erfgoedgelderland.nl
I www.erfgoedgelderland.nl
www.collectiewacht.nl

Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed
Bart Ankersmit (Binnenklimaat)
T 020 30 54 737
E b.ankersmit@cultureelerfgoed.nl
www.cultureelerfgoed.nl

Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed
Agnes Brokerhof (Risico-analyses en licht)
T 020 30 54 729
E a.brokerhof@cultureelerfgoed.nl
www.cultureelerfgoed.nl

Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Marc Stappers (Specialist bouwfysica en binnenklimaat)
T 033 42 17 427
E m.stappers@cultureelerfgoed.nl
www.cultureelerfgoed.nl

Helicon Conservation Support BV
Jaap van der Burg
T 071 30 30 940
E info@helicon-cs.com
www.helicon-cs.com

Erfgoedwerken (mobiel erfgoed)
Max Popma
M 06 44 97 87 30
E popma@cultuurwerk.nl
I www.cultuurwerk.nl

Collega’s

STEK
Stichting ter bevordering van kennisoverdracht op het gebied van preventieve conservering. Het platform voor iedereen die zich betrokken voelt bij preventieve conservering in Nederland en Vlaanderen.
Informatie over contactdagen: Iris Kost.

LinkedIn
Hier vindt u collega’s met wie u van gedachten kunt wisselen op het gebied van behoud en beheer.
LinkedIn groep Collectiewijzer.

Platform Erfgoedklimaat
Het Platform Erfgoedklimaat is de opvolger van het Klimaatnetwerk. Net als het Klimaatnetwerk heeft dit platform het doel om professionals op het gebied van het museale binnenklimaat bij elkaar te brengen en kennis en ervaringen te delen.